Difeme tša samente tše bjalo ka yeo e bontšhitšwego mo ke mothopo o mogolo wa khaponetaeoksaete yeo e ruthetšago boemo bja leratadima. Eupša tše dingwe tša ditšhila tše di ka fetošetšwa go ba mohuta o mofsa wa makhura. Letswai le le ka bolokwa ka polokego ka nywagasome goba go feta moo.
Ye ke kanegelo ye nngwe mo lelokelelong leo le lebelelago theknolotši ye mpsha le ditiro tšeo di ka diegišago phetogo ya klaemete, tša fokotša ditlamorago tša yona, goba tša thuša ditšhaba go lebeletšana le lefase leo le fetogago ka lebelo.
Mediro yeo e lokollago khaponetaeoksaete (CO2), e lego kgase e tlwaelegilego ya go hlola boso, e tlaleletša go ruthetšeng lefaufau la Lefase. Kgopolo ya go ntšha CO2 moyeng le go e boloka ga se ye mpsha. Eupša go thata go e dira, kudu-kudu ge batho ba kgona go e lefelela. Tshepedišo ye mpsha e rarolla bothata bja tšhilafatšo ya CO2 ka tsela ye e fapanego gannyane. E fetoša kgase yeo e ruthetšago boemo bja leratadima ka dikhemikhale gore e be makhura.
Ka November 15, banyakišiši ba tšwago Massachusetts Institute of Technology (MIT) kua Cambridge ba ile ba gatiša dipoelo tša bona tše di bulago tsela ka makasineng wa Cell Reports Physical Science.
Tshepedišo ya bona e mpsha e arotšwe ka dikarolo tše pedi. Karolo ya pele e akaretša go fetoša khaponetaeoksaete yeo e tšwago moyeng gore e be molekule wo o bitšwago formate bakeng sa go tšweletša makhura. Go swana le khaponetaeoksaete, formate e na le athomo e tee ya khapone le diathomo tše pedi tša oksitšene, gotee le athomo e tee ya hydrogen. Fomete e bile e na le dielemente tše dingwe tše mmalwa. Nyakišišo ye mpsha e šomišitše letswai la formate, leo le tšwago go sodium goba potasiamo.
Bontši bja disele tša makhura di šoma ka hydrogen, e lego kgase yeo e tukago yeo e nyakago diphaephe le ditanka tše di gateletšwego gore di sepetšwe. Lega go le bjalo, disele tša makhura le tšona di ka šoma ka formate. Formate e na le diteng tša maatla tšeo di bapetšwago le hydrogen, go ya ka Li Ju, e lego rathutamahlale wa didirišwa yo a ilego a etelela pele tlhabollo ya tshepedišo ye mpsha. Formate e na le mehola e mengwe go feta hydrogen, Li Ju o lemogile. E bolokegile kudu ebile ga e nyake polokelo ya kgatelelo ya godimo.
Banyakišiši ba MIT ba ile ba hlama sele ya makhura bakeng sa go leka formate, yeo ba e tšweletšago go tšwa go khaponetaeoksaete. Sa pele, ba ile ba tswaka letswai le meetse. Ke moka motswako o ile wa tsenywa ka seleng ya makhura. Ka gare ga sele ya makhura, formate e ile ya lokolla dielektherone ka karabelo ya dikhemikhale. Dielektherone tše di be di elela go tšwa go eleketorode ye mpe ya sele ya makhura go ya go eleketorode ye botse, tša phetha potologo ya mohlagase. Dielektherone tše tše di elelago—e lego mohlagase—di be di le gona ka diiri tše 200 nakong ya teko.
Zhen Zhang, rathutamahlale wa didirišwa yo a šomago le Li kua MIT, o na le kholofelo ya gore sehlopha sa gagwe se tla kgona go oketša theknolotši ye mpsha mo mengwageng ye lesome.
Sehlopha sa dinyakišišo sa MIT se šomišitše mokgwa wa dikhemikhale go fetoša khaponetaeoksaete go ba setswaki se bohlokwa sa tšweletšo ya makhura. Sa pele, ba ile ba e pepentšha tharollong ya alkaline e ntši. Ba ile ba kgetha sodium hydroxide (NaOH), yeo ka tlwaelo e tsebjago e le lye. Se se hlohleletša karabelo ya dikhemikhale yeo e tšweletšago sodium bicarbonate (NaHCO3), yeo e tsebjago kudu bjalo ka soda ya go baka.
Ke moka ba bulela mohlagase. Mohlagase wa mohlagase o hlotše karabelo ye mpsha ya dikhemikhale yeo e ilego ya aroganya athomo ye nngwe le ye nngwe ya oksitšene ka molekuleng wa soda, ya tlogela fomate ya sodium (NaCHO2). Tshepedišo ya bona e ile ya fetoša mo e nyakilego go ba khapone ka moka ka gare ga CO2 — go feta 96 lekgolong — go ba letswai le.
Matla ao a nyakegago bakeng sa go tloša oksitšene a bolokwa ka gare ga ditlemo tša dikhemikhale tša formate. Moprofesara Li o lemogile gore formate e ka boloka matla a ka nywaga-some ntle le go lahlegelwa ke matla ao a ka bago gona. Ke moka e tšweletša mohlagase ge e feta ka gare ga sele ya makhura. Ge mohlagase wo o šomišwago go tšweletša formate o tšwa go maatla a letšatši, phefo goba mohlagase wa meetse, mohlagase wo o tšweletšwago ke sele ya makhura e tla ba mothopo wa maatla wo o hlwekilego.
Lee o itše e le gore re oketše thekinolotši e mpsha, “re swanetše go hwetša methopo e humilego ya thutafase ya lye.” O ile a ithuta mohuta wa leswika leo le bitšwago alkali basalt (AL-kuh-lye buh-SALT). Ge a hlakantšwe le meetse, maswika a a fetoga lye.
Farzan Kazemifar ke moentšeneare Yunibesithing ya Mmušo ya San Jose kua California. Nyakišišo ya gagwe e lebišitše tlhokomelo go bolokeng khaponetaeoksaete ka dibopegong tša letswai tša ka tlase ga mobu. O re go tloša khaponetaeoksaete moyeng e be e dutše e le mo go thata gomme ka baka leo go bitša tšhelete e ntši. Ka fao go na le poelo go fetolela CO2 go ditšweletšwa tše di šomišegago go swana le formate. Ditjeo tša setšweletšwa di ka lefela ditshenyagalelo tša tšweletšo.
Go bile le nyakišišo e ntši mabapi le go swara khaponetaeoksaete moyeng. Ka mohlala, sehlopha sa bo-rathutamahlale Yunibesithing ya Lehigh morago bjale se hlalositše mokgwa o mongwe wa go sefa khaponetaeoksaete moyeng le go e fetoša gore e be soda. Dihlopha tše dingwe tša dinyakišišo di boloka CO2 ka maswikeng a kgethegilego, di e fetolela go khapone ye e tiilego yeo ka morago e ka šongwago go ba ethanol, e lego makhura a bjala. Bontši bja diprotšeke tše ke tša tekanyo ye nnyane gomme ga se tša hlwa di ba le khuetšo ye kgolo go fokotša maemo a godimo a khaponetaeoksaete moyeng.
Seswantšho se se bontšha ntlo yeo e šomago ka khaponetaeoksaete. Sedirišwa seo se bontšhitšwego mo se fetoša khaponetaeoksaete (dimolekule tšeo di lego ka gare ga di- bubble tše khubedu le tše tšhweu) gore e be letswai leo le bitšwago formate (di-bubble tše talalerata, tše khubedu, tše tšhweu le tše ntsho). Ke moka letswai le le ka dirišwa ka seleng ya makhura go tšweletša mohlagase.
Kazemifar o boletše gore kgetho ya rena e kaone ke go “fokotša go tšweletšwa ga dikgase tša go hlola boso pele.” Tsela ye nngwe ya go dira seo ke go tšeela dibešwa tša mešaletša legato ka methopo ya maatla ao a mpshafatšwago go swana le phefo goba ya letšatši. Ye ke karolo ya phetogo yeo bo-rathutamahlale ba e bitšago “go tlošwa ga khapone.” Eupša o okeditše ka gore go emiša phetogo ya klaemete go tla nyaka mokgwa wa mahlakore a mantši. Theknolotši ye e mpsha e a nyakega go swara khapone mafelong ao go lego thata go a tloša khapone, a realo. Tšea ditšhilo tša tšhipi le difeme tša samente, ge re bolela mehlala e mebedi.
Sehlopha sa MIT se bona gape mehola ya go kopanya theknolotši ya bona ye mpsha le maatla a letšatši le a phefo. Dibetri tša setšo di hlametšwe go boloka matla ka dibeke ka nako e tee. Go boloka seetša sa letšatši sa selemo go fihla marega goba nako ye telele go nyaka mokgwa wo o fapanego. Lee o itše: “Ka makhura a formate, ga o sa lekanyeletšwa gaešita le polokelong ya sehla. “E ka ba ya meloko.”
E ka no se phadima bjalo ka gauta, eupša “Nka tlogela ditone tše 200... tša formate go barwa le barwedi ba ka,” Lee a realo, “bjalo ka bohwa.”
Alkaline: Lehlaodi leo le hlalošago selo sa khemikhale seo se bopago di-ion tša hydroxide (OH-) ka gare ga tharollo. Ditharollo tše di bitšwa gape alkaline (go fapana le esiti) gomme di na le pH ye kgolo go feta 7.
Aquifer: Sebopego sa leswika seo se kgonago go swara matamo a ka fase ga mmu a meetse. Polelo ye e šoma gape le go dibeisine tša ka fase ga mmu.
Basalt: Lefsika le lentsho la thabamollo leo gantši le lego le legolo kudu (ntle le ge go thuthupa ga thabamollo go tlogetše dipotla tše kgolo tša kgase ka gare ga lona).
tlemo: (ka khemikhale) kgokagano ya seka-sa ruri magareng ga diathomo (goba dihlopha tša diathomo) ka molekule. E bopilwe ke matla a goketša magareng ga diathomo tšeo di tšeago karolo. Gatee-tee ge ditlemo di bopilwe, diathomo di šoma e le yuniti. Go aroganya diathomo tšeo di bopago, matla ka mokgwa wa phišo goba mahlasedi a mangwe a swanetše go fiwa dimolekule.
Khapone: Elemente ya dikhemikhale yeo e lego motheo wa mmele wa diphedi ka moka mo Lefaseng. Khapone e teng ka bolokolohi ka mokgwa wa graphite le daemane. Ke karolo e bohlokwa ya malahla, kalaka le peteroleamo, gomme e kgona go ikopanya ka dikhemikhale go bopa dimolekule tše di fapa-fapanego tša mohola wa dikhemikhale, tša thutaphedi le tša kgwebo. (Dinyakišišong tša boemo bja leratadima) Ka dinako tše dingwe lentšu khapone le dirišwa mo e nyakilego go ba ka go fapantšhwa le khaponetaeoksaete go šupa mafelelo ao a ka bago gona ao tiro, setšweletšwa, pholisi goba tshepedišo e ka bago le yona go ruthetšeng ga lefaufau ka nako e telele.
Khaponetaeoksaete: (goba CO2) ke kgase yeo e se nago mmala, yeo e se nago monkgo yeo e tšweletšwago ke diphoofolo ka moka ge oksitšene yeo di e hemago e arabela le dijo tše di humilego ka khapone tšeo di di jago. Khaponetaeoksaete le yona e lokollwa ge dilo tša tlhago, go akaretša le dibešwa tša mešaletša tše bjalo ka oli goba kgase ya tlhago, di fišwa. Khaponetaeoksaete ke kgase ya go hlola boso yeo e swarago phišo lefaufaung la Lefase. Dimela di fetolela khaponetaeoksaete go ba oksitšene ka photosynthesis gomme di šomiša tshepedišo ye go itirela dijo.
Samente: Sedirišwa sa go tlama seo se dirišetšwago go swara dilo tše pedi gotee, seo se dirago gore se thatafale go ba selo se se tiilego, goba sekgomaretši se se koto seo se dirišetšwago go swara dilo tše pedi gotee. (Kago) Sedirišwa sa go šilwa gabotse seo se šomišwago go tlema santa goba leswika le le pšhatlagantšwego mmogo go bopa sekontiri. Samente gantši e dirwa bjalo ka phofo. Eupša ge e šetše e kolobile, e fetoga sebjana sa leraga seo se thatafalago ge se omile.
Dikhemikhale: Selo seo se bopilwego ka diathomo tše pedi goba go feta tšeo di kopantšwego (tše di kgokagantšwego) ka tekanyo le sebopego se se sa fetogego. Ka mohlala, meetse ke selo sa dikhemikhale seo se bopilwego ka diathomo tše pedi tša hydrogen tšeo di kgokagantšwego le athomo e tee ya oksitšene. Formula ya yona ya dikhemikhale ke H2O. “Khemikhale” e ka šomišwa gape bjalo ka lehlaodi go hlaloša dithoto tša selo tšeo di hlolwago ke dikarabelo tše di fapanego magareng ga metswako ye e fapanego.
Tlemo ya dikhemikhale: Matla a go goga magareng ga diathomo ao a tiilego ka mo go lekanego go dira gore dielemente tše di kgokagantšwego di šome bjalo ka yuniti. Dikgoketšo tše dingwe di fokola, tše dingwe di tiile. Ditlemo ka moka di bonala di kgokaganya diathomo ka go abelana (goba go leka go abelana) dielektherone.
Karabelo ya dikhemikhale: Tshepetšo yeo e akaretšago peakanyoleswa ya dimolekule goba dibopego tša selo go e na le phetogo ya sebopego sa mmele (mohlala, go tloga go selo se se tiilego go ya go kgase).
Khemistri: lekala la mahlale leo le ithutago sebopego, sebopego, dithoto le ditirišano tša dilo. Bo-rathutamahlale ba diriša tsebo ye go ithuta dilo tšeo di sa tlwaelegago, go tšweletša gape dilo tše di holago ka bontši goba go hlama le go hlama dilo tše difsa tše di holago. (ya metswako ya dikhemikhale) Khemistri e šupa gape go formula ya motswako, mokgwa wo o lokišitšwego ka wona, goba tše dingwe tša dithoto tša wona. Batho bao ba šomago lefapheng le ba bitšwa dikhemikhale. (ka mahlale a leago) bokgoni bja batho bja go dirišana, go phedišana gabotse le go thabela go ba le yo mongwe le yo mongwe.
Phetogo ya tlelaemete: Phetogo ye bohlokwa, ya nako ye telele ya tlelaemete ya Lefase. Se se ka direga ka tlhago goba ka lebaka la mediro ya batho, go akaretšwa go fiša dibešwa tša mešaletša le go rema dithokgwa.
Go tlošwa ga khapone: go šupa phetogo ya ka boomo go tloga go theknolotši ye e šilafatšago, mediro le methopo ya maatla yeo e ntšhago dikgase tša go hlola boso tše di theilwego khapone, tše bjalo ka khaponetaeoksaete le methane, lefaufaung. Maikemišetšo ke go fokotša tekanyo ya dikgase tša khapone tšeo di tlaleletšago phetogong ya boso.
Mohlagase: Go elela ga tefo ya mohlagase, gantši go bakwa ke go sepela ga dikarolwana tšeo di nago le tefo e mpe tšeo di bitšwago dielektherone.
Elektrone: karolwana yeo e nago le matla a mabe yeo gantši e dikologago tikologo ya ka ntle ya athomo; gape ke mojari wa mohlagase ka gare ga dilo tše di tiilego.
Moentšeneare: Motho yo a šomišago mahlale le dipalo go rarolla mathata. Ge le šomišwa bjalo ka lediri, lentšu moentšeneare le šupa go hlama sedirišwa, sedirišwa goba tshepedišo ya go rarolla bothata goba senyakwa seo se sa kgotsofatšwago.
Ethanol: Bjala, bjo gape bo bitšwago bjala bja ethyl, bjoo e lego motheo wa dino tše di tagago tše bjalo ka biri, beine le dipiriti. E boetse e sebediswa e le solvent le mafura (mohlala, hangata hlakanywa le peterole).
Sefa: (n.) Selo seo se dumelelago didirišwa tše dingwe go feta gomme tše dingwe di feta, go ya ka bogolo bja tšona goba dika tše dingwe. (v.) Tshepetšo ya go kgetha dilo tše itšego go ya ka dithoto tša go swana le bogolo, segokanyipalo, tefo, bjalobjalo (ka fisiks) Sekirini, poleiti, goba legato la selo seo se monyago seetša goba mahlasedi a mangwe goba ka go kgetha se thibela tše dingwe tša dikarolo tša sona go feta.
Formate: Polelo ya kakaretšo ya matswai goba di-ester tša esiti ya formic, e lego sebopego sa oxidized sa esiti ya makhura. (Ester ke motswako wo o theilwego khapone wo o bopilwego ka go tšeela diathomo tša hydrogen tša diesiti tše itšego legato ka mehuta ye e itšego ya dihlopha tša diphedi. Makhura a mantši le makhura a bohlokwa ke di-ester tša tlhago tša diesiti tša makhura.)
Mafura a mešaletša: Mafura le ge e le afe, a bjalo ka malahla, peterole (oli e tala) goba kgase ya tlhago, ao a bopilwego ka nywaga e dimilione ka gare ga Lefase go tšwa mašaledi a bodilego a dipaketheria, dimela goba diphoofolo.
Mafura: Selo le ge e le sefe seo se lokollago matla ka karabelo e laolwago ya dikhemikhale goba ya nuclear. Dibešwa tša mešaletša (magala, kgase ya tlhago le oli) ke dibešwa tše di tlwaelegilego tšeo di lokollago matla ka dikarabelo tša dikhemikhale ge di rutheditšwe (gantši go fihla bokgoleng bja go tšhuma).
Sele ya makhura: Sedirišwa seo se fetošago matla a dikhemikhale gore e be matla a mohlagase. Mafura a tlwaelegilego kudu ke hydrogen, yeo setšweletšwa se nnoši sa yona e lego mouwane wa meetse.
Thutafase: Lehlaodi leo le hlalošago se sengwe le se sengwe seo se amanago le sebopego sa mmele sa Lefase, didirišwa tša lona, ​​histori le ditshepedišo tšeo di diregago go lona. Batho bao ba šomago lefapheng le ba bitšwa ditsebi tša thutafase.
Go ruthetša ga lefase: Koketšego ya themperetšha ya kakaretšo ya lefaufau la Lefase ganyenyane-ganyenyane ka baka la mafelelo a go godiša dimela. Mafelelo a bakwa ke tekanyo e oketšegago ya khaponetaeoksaete, di- chlorofluorocarbon le dikgase tše dingwe moyeng, tšeo bontši bja tšona di ntšhwago ke mediro ya batho.
Hydrogen: Element ye bofefo kudu legohleng. Bjalo ka kgase, ga e na mmala, ga e nkge e bile e a tuka ka mo go feteletšego. Ke karolo ya dibešwa tše dintši, makhura le dikhemikhale tšeo di bopago ditlhalenama tše di phelago. E na le prothone (nucleus) le elektrone yeo e e dikologago.
Boitlhamelo: (v. go hlama dilo tše mpsha; adj. go hlama dilo tše mpsha) Peakanyo goba kaonafatšo ya kgopolo ye e lego gona, tshepedišo goba setšweletšwa go e dira gore e be ye mpsha, ye bohlale, ye e šomago gabotse goba e be le mohola.
Lye: Leina la kakaretšo la tharollo ya sodium hydroxide (NaOH). Lye gantši e hlakantšhwa le makhura a merogo goba makhura a diphoofolo le metswako ye mengwe go dira sesepa sa bareng.
Rathutamahlale wa didirišwa: Monyakišiši yo a ithutago tswalano magareng ga sebopego sa athomo le dimolekule sa selo le dithoto tša sona ka kakaretšo. Bo-rathutamahlale ba didirišwa ba ka hlama didirišwa tše difsa goba ba sekaseka tšeo di lego gona. Go sekaseka dithoto tša kakaretšo tša selo, tše bjalo ka go pitlagana, matla le ntlha ya go qhibidiga, go ka thuša baentšeneare le banyakišiši ba bangwe go kgetha didirišwa tše kaone kudu bakeng sa dikgopelo tše difsa.
Molekule: Sehlopha sa diathomo tšeo di sa tšeego lehlakore ka mohlagase tšeo di emelago tekanyo e nyenyane kudu yeo e kgonegago ya motswako wa dikhemikhale. Dimolekule di ka bopša ka mohuta o tee wa athomo goba mehuta e fapanego ya diathomo. Ka mohlala, oksitšene moyeng e bopilwe ka diathomo tše pedi tša oksitšene (O2), gomme meetse a bopilwe ka diathomo tše pedi tša hydrogen le athomo e tee ya oksitšene (H2O).
Tšhilafatšo: Selo seo se šilafatšago selo se itšego, go swana le moya, meetse, batho goba dijo. Ditšhilafatšo tše dingwe ke dikhemikhale, tše bjalo ka dibolayasenyi. Ditšhilafatšo tše dingwe e ka ba mahlasedi, go akaretša le phišo e feteletšego goba seetša. Gaešita le mengwang le mehuta ye mengwe ye e hlaselago e ka tšewa bjalo ka mokgwa wa biofouling.
Matla: Lehlaodi leo le šupago selo seo se tiilego kudu goba se se nago le maatla (go swana le twatši, mpholo, sehlare goba esiti).
E mpshafatšwago: Lehlaodi leo le šupago mothopo wo o ka tšeelwago legato ka mo go sa felego (go swana le meetse, dibjalo tše tala, seetša sa letšatši le phefo). Se se fapana le methopo yeo e sa mpshafatšwago, yeo e nago le kabo ye e lekanyeditšwego gomme e ka felelwa ke matla ka mo go atlegilego. Methopo yeo e sa mpshafatšwago e akaretša oli (le dibešwa tše dingwe tša mešaletša) goba dielemente le diminerale tšeo di sa tlwaelegago.