Dipoelo tša nyakišišo ya sehlopha go tšwa Yunibesithing ya Shanghai Jiaotong di bontšha gore esiti ya formic ke biomarker ya moroto yeo e nago le kwelobohloko yeo e ka lemogago bolwetši bja Alzheimer (AD) bja mathomo. Dilo tšeo di hweditšwego di ka bula tsela ya go hlahlobja ka bontši ka theko e tlase le mo go loketšego. Dr. Yifan Wang, Dr. Qihao Guo le bašomi-gotee le yena ba gatišitše sehlogo seo se nago le sehlogo se se rego “Tlhahlobo ya Tshepedišo ya Esiti ya Formic ka Moroto e le Sešupo se Sefsa seo se ka bago gona sa Alzheimer’s Biomarker” ka go Frontiers in Aging Neuroscience. Polelong ya bona, bangwadi ba phethile ka gore: “Formic acid ka moroto e na le kwešišo e botse kudu bakeng sa go hlahloba ka pela bakeng sa bolwetši bja Alzheimer... Go lemogwa ga di- biomarker tša bolwetši bja Alzheimer ka moroto go bonolo e bile go a boloka tšhelete.E swanetše go akaretšwa tlhahlobong ya ka mehla ya tša kalafo ya batšofadi.”
Bangwadi ba hlalosa gore AD, e lego mohuta o tlwaelegilego kudu wa ‘dementia’, o hlaolwa ka go senyegelwa ke temogo le boitshwaro mo go tšwelago pele. Dikarolo tše dikgolo tša bolwetši tša AD di akaretša go kgoboketšwa mo go sa tlwaelegago ga amyloid β (Aβ) ya ka ntle ga sele, go kgoboketšwa mo go sa tlwaelegago ga di- tau tau tša neurofibrillary le tshenyo ya synapse. Lega go le bjalo, sehlopha se ile sa tšwela pele ka gore, “pathogenesis ya AD ga e kwešišwe ka mo go feletšego.”
Bolwetši bja Alzheimer bo ka se lemogwe go fihlela e šetše e le morago ga nako bakeng sa kalafo. Bangwadi ba re: “Ke bolwetši bjo bo sa folego bjo bo phegelelago le bjo bo lego bofora, e lego seo se bolelago gore bo ka tšwelela le go phegelela ka nywaga e mentši pele ga ge go ka tšwelela go fokola ga tlhaologanyo mo go pepeneneng.” "Megato ya mathomo ya bolwetši e direga pele ga mogato wa 'dementia' yeo e sa fetogego, yeo e lego lefasetere la gauta bakeng sa go tsena ditaba gare le kalafo.Ka gona, go hlahlobja ka tekanyo e kgolo bakeng sa bolwetši bja Alzheimer bja mogato wa mathomo go batšofadi go a nyakega.”
Le ge mananeo a go hlahloba bolwetši ka bontši a thuša go lemoga bolwetši e sa le ka pela, mekgwa ya gona bjale ya go hlahloba bolwetši e boima kudu e bile e bitša tšhelete e ntši bakeng sa go hlahloba ka mehla. Positron emission tomography-computed tomography (PET-CET) e ka lemoga dipeeletšo tša Aβ tša ka pela, eupša e a tura e bile e pepentšha balwetši mahlasedi, mola diteko tša biomarker tšeo di thušago go hlahloba bolwetši bja Alzheimer di nyaka go gogwa ga madi ka tsela e hlaselago goba go phuntšhwa ga letheka go hwetša seela sa bjoko, seo se ka bago se se šišimišago go balwetši.
Banyakišiši ba hlokomela gore dinyakišišo tše mmalwa di bontšhitše gore go a kgonega go hlahloba balwetši bakeng sa di- biomarker tša moroto tša AD. Tlhahlobo ya moroto ga e hlasele e bile e loketše, e dira gore e be e loketšego bakeng sa go hlahlobja ka bontši. Eupša gaešita le ge bo-rathutamahlale ba kile ba hlaola di- biomarker tša moroto bakeng sa AD, ga go le e tee yeo e swanetšego bakeng sa go utolla megato ya mathomo ya bolwetši, e lego seo se bolelago gore lefasetere la gauta bakeng sa kalafo ya ka pela le sa dutše le sa hwetšagale.
Wang le bašomi-gotee le yena ba kile ba ithuta ka formaldehyde e le biomarker ya moroto bakeng sa bolwetši bja Alzheimer. Ba re: “Nywageng ya morago bjale, metabolism e sa tlwaelegago ya formaldehyde e lemogilwe e le e nngwe ya dibopego tše dikgolo tša go fokola ga tlhaologanyo mo go tswalanago le nywaga.” “Nyakišišo ya rena ya nakong e fetilego e begile tswalano magareng ga tekanyo ya formaldehyde ya moroto le mošomo wa temogo, e šišinya gore formaldehyde ya moroto ke biomarker yeo e ka bago gona bakeng sa go hlahloba AD ka pela.”
Le ge go le bjalo, go na le sebaka sa kaonafatšo ya tšhomišo ya formaldehyde bjalo ka biomarker ya go utolla bolwetši ka pela. Nyakišišong ya bona yeo e sa tšwago go gatišwa, sehlopha se ile sa lebiša tlhokomelo go formate, e lego metabolite ya formaldehyde, go bona ge e ba e šoma gakaone e le biomarker.
Sehlopha sa nyakišišo se be se akaretša batho ba 574, go akaretša le balwetši bao ba nago le bolwetši bja Alzheimer bja bogolo bjo bo fapanego, gotee le batšwasehlabelo ba taolo bao ba phetšego gabotse ka temogo. Banyakišiši ba ile ba sekaseka dišupo tša moroto le madi go tšwa go batšwasehlabelo go nyaka diphapano ka go di-biomarker tša moroto gomme ba dira kelo ya monagano. Batšeakarolo ba ile ba arolwa ka dihlopha tše hlano go ya ka diteko tša bona: batho ba 71 ba tlwaelegilego ka temogo (NC), go fokotšega ga temogo ya go itšeela godimo (SCD) 101, ga go na go senyegelwa ke temogo mo go bonolo (CINM), go senyegelwa ke temogo 131, go senyegelwa ke temogo mo go bonolo (MCI) batho ba 158, le ba 113 bao ba nago le BA. .
Thuto e hweditše gore maemo a esiti ya formic ya moroto a be a phagame kudu dihlopheng ka moka tša bolwetši bja Alzheimer gomme a tswalanywa le go fokotšega ga temogo ge go bapetšwa le taolo ye e phetšego gabotse, go akaretšwa sehlopha sa mathomo sa go fokotšega ga temogo ya go itšeela godimo. Se se šišinya gore esiti ya formic e ka šoma bjalo ka biomarker ye e nago le kwelobohloko ya kgato ya mathomo ya AD. Ba itše: “Nyakišišong ye, re bega ka lekga la mathomo gore tekanyo ya esiti ya formic ya moroto e fetoga ka go fokotšega ga temogo.” "Esiti ya formic ya moroto e bontšhitše go šoma ga moswananoši go hlahloba AD. Go oketša moo, esiti ya formic ya moroto e ile ya oketšega kudu sehlopheng sa go hlahloba SCD, e lego seo se bolelago gore esiti ya formic ya moroto e ka dirišetšwa go hlahloba AD ka pela.”
Ka mo go kgahlišago, ge banyakišiši ba be ba hlahloba tekanyo ya urine formate yeo e kopantšwego le di- biomarker tša Alzheimer mading, ba ile ba hwetša gore ba ka bolela e sa le pele ka mo go nepagetšego kudu mogato wa bolwetši bjo go balwetši. Lega go le bjalo, go nyakega nyakišišo e oketšegilego bakeng sa go kwešiša kgokagano magareng ga bolwetši bja Alzheimer le esiti ya formic.
Le ge go le bjalo, bangwadi ba phethile ka gore: “Maemo a formate ya moroto le formaldehyde a ka se šomišwe fela go fapantšha AD le NC, eupša gape a kaonafatša go nepagala ga go bolela e sa le pele ga di-biomarker tša plasma bakeng sa kgato ya bolwetši bja AD.di-biomarker tšeo di ka bago gona bakeng sa go hlahloba”.