Pele malwetši a fediša malwetši a ka bago dimilione tše dikete tše 3 goba go feta moo, sehlare se se ile sa thuša go aga Amerika yeo e hlabologilego ya diintaseteri. E le gore re bušetše letago la bona leo le timetšego, re ka swanelwa ke go amogela le go lokiša tlhago.
Nakong e nngwe ka 1989, Herbert Darling o ile a amogela mogala: Motsomi o ile a mmotša gore o kopane le sehlare se setelele sa chestnut sa Amerika lefelong la Darling kua Zor Valley ka bodikela bja New York. Darling o be a tseba gore di- chestnut e kile ya ba e nngwe ya dihlare tše bohlokwa kudu tikologong yeo. Le gona o be a tseba gore fungus e bolayago e nyakile e fediša mohuta wo ka nywaga e fetago e lekgolo le seripa. Ge a ekwa pego ya motsomi mabapi le go bona chestnut ye e phelago, kutu ya chestnut e be e le botelele bja dimithara tše pedi gomme e fihla moagong wa mabato a mahlano, o ile a belaela. “Ga ke na bonnete bja gore ke dumela gore o tseba seo e lego sona,” Darling a realo.
Ge Darling a hwetša sehlare, go be go swana le go lebelela sebopego sa nonwane. O itše: “E be e le mo go lebanyago kudu le mo go phethagetšego go dira mohlala-e be e le mo gobotse kudu.” Eupša Darling o ile a bona gape gore sehlare se be se ehwa. Go tloga mathomong a bo-1900, e ile ya hlaselwa ke leuba le le swanago, leo go akanyetšwago gore le bakile mahu a dimilione tše dikete tše 3 goba go feta moo ka baka la malwetši a bjalo. Ye ke bolwetši bja mathomo bjo bo fetelwago ke batho bjo kudu-kudu bo senyago dihlare historing ya mehleng yeno. Darling o ile a nagana, ge a ka se kgone go phološa sehlare seo, bonyenyane o be a tla phološa dipeu tša sona. Go na le bothata bjo tee fela: mohlare ga o dire selo ka gobane ga go na dihlare tše dingwe tša chestnut kgauswi tšeo di ka o tšweletšago peu.
Darling ke moentšeneare yo a dirišago mekgwa ya moentšeneare go rarolla mathata. Ka June ye e latelago, ge matšoba a masehla a go phadima a be a phatlaletše godimo ga sekhurumetšo se setala sa sehlare, Darling o ile a tlatša dithunya tša go thuntšhwa ka lerole la go thuntšhwa, leo le tšerwego go tšwa matšobeng a tona a sehlare se sengwe sa chestnut seo a ithutilego sona, gomme a otlela a lebile leboa. Go tšere iri le seripa. O ile a thuntšha sehlare go tšwa helikopotara yeo e hirišitšwego. (O na le khamphani e atlegilego ya go aga yeo e ka kgonago go lefelela dilo tše di feteletšego.) Boiteko bjo bo ile bja palelwa. Ngwageng o latetšego, Darling o ile a leka gape. Mo nakong ye, yena le morwa wa gagwe ba ile ba gogela sefala go di- chestnut tšeo di lego godimo ga mmoto gomme ba aga sefala sa bophagamo bja dimithara tše 80 ka dibeke tše fetago tše pedi. Moratiwa wa ka o ile a namela godimo ga sekhurumetšo gomme a gohla matšoba ka matšoba a go swana le seboko mohlareng o mongwe wa chestnut.
Go wa moo, makala a sehlare sa Darling a ile a tšweletša di- burr tšeo di khupeditšwego ke meetlwa e tala. Meetlwa ye e be e le ye koto kudu e bile e le bogale mo e lego gore e ka fošwa e le di- cacti. Puno ga se ya godimo, go na le dinate tše ka bago 100, eupša Darling o bjetše tše dingwe gomme o kgomaretše kholofelo. Yena le mogwera wa gagwe gape ba ile ba ikgokaganya le Charles Maynard le William Powell, e lego ditsebi tše pedi tša dikarolwana tša leabela tša dihlare Yunibesithing ya Mmušo ya New York School of Environmental Science and Forestry kua Syracuse (Chuck le Bill ba hwile). Morago bjale ba thomile projeke ya nyakišišo ya chestnut ya tekanyetšo ya fase moo. Darling o ile a ba fa di- chestnut gomme a botšiša bo-rathutamahlale ge e ba ba ka di diriša go di bušetša morago. Darling o itše: “Se se bonala e le selo se segolo.” “Bohlabela ka moka bja United States.” Lega go le bjalo, nywaga e sego kae ka morago, sehlare sa gagwe ka noši se ile sa hwa.
Ga e sa le ma-Yuropa a thoma go dula Amerika Leboa, kanegelo ya mabapi le dithokgwa tša kontinente e bile tahlegelo kudu. Le ge go le bjalo, tšhišinyo ya Darling bjale e tšewa ke ba bantši bjalo ka ye nngwe ya dibaka tše di holofetšago kudu tša go thoma go bušetša morago kanegelo – pejana ngwageng wo, Templeton World Charity Foundation e beile Maynard le Powell’s The project e file bontši bja histori ya yona, gomme maitapišo a a kgonne go phatlalatša tshepedišo ye nnyane yeo e bitšago go feta $3 milione. E be e le mpho e kgolo kudu e tee yeo e kilego ya neelwa yunibesithing. Nyakišišo ya ditsebi tša dikarolwana tša leabela e gapeletša bo-ra-tikologo go lebeletšana le tebelelo ka tsela e mpsha le yeo ka dinako tše dingwe e sa phuthologago, ya gore go lokiša lefase la tlhago ga go bolele go boela Serapeng sa Edene seo se sa senyegago. Go e na le moo, go ka bolela go amogela tema yeo re e tšerego: moentšeneare wa selo se sengwe le se sengwe go akaretša le tlhago.
Matlakala a chestnut ke a matelele ebile a na le meno, gomme a bonala bjalo ka dithipa tše pedi tše nnyane tše tala tša saga tše di kgokagantšwego morago go ya morago go mothapo wa bogareng wa letlakala. Ntlheng e nngwe, matlakala a mabedi a kgokagantšwe le kutu. Ntlheng e nngwe, di bopa ntlha e bogale, yeo gantši e kobegilego ka thoko. Sebopego se se sa letelwago se sega ka gare ga dithota tše tala tše di homotšego le tša santa ka sethokgweng, gomme toro ye e makatšago ya basepedi ba maoto e ile ya tsoša tlhokomelo ya batho, ya ba gopotša ka leeto la bona ka sethokgweng seo se kilego sa ba le dihlare tše ntši tše maatla.
Ke feela ka dingwalo le go gopola moo re ka kwešišago dihlare tše ka botlalo. Lucille Griffin, molaodiphethiši wa American Chestnut Collaborator Foundation, o kile a ngwala gore moo o tla bona ditšhestnut tše di humilego kudu mo e lego gore ka selemo, matšoba a tranelate, a mothalo mohlareng “go swana le Maphoto a mafofa a kgokologa go theoga mmotong”, a lebiša go dikgopotšo tša rakgolo. Ka seruthwane, sehlare se tla thuthupa gape, mo nakong ye ka di- burr tše di hlabago tšeo di khupetšago bose. Thoreau yo a nago le mafolofolo o ngwadile ka go “Walden gore: “Ge di- chestnut di butšwitše, ke be ke kgobela seripa-gare sa bushel marega.” “Sehleng seo, e be e le mo go kgahlišago kudu go ralala sethokgweng se se sa felego sa di- chestnut kua Lincoln ka nako yeo.”
Di-chestnut di ka tshepagala kudu. Go fapana le mehlare ya oak yeo e lahlelago di-acorn feela ka nywaga e sego kae, dihlare tša chestnut di tšweletša palo e kgolo ya dibjalo tša dinate go wa go gongwe le go gongwe. Di-chestnut le tšona di bonolo go di šila: o ka di ebola gomme wa ja ye tala. (Leka go šomiša di-acorn tše di humilego ka di-tannin-goba o se ke wa e dira.) Motho yo mongwe le yo mongwe o ja di-chestnut: kgama, tšhukudu, bere, nonyana, motho. Balemirui ba tlogela dikolobe tša bona gomme ba hwetša makhura ka sethokgweng. Nakong ya Keresemose, ditimela tšeo di tletšego di- chestnut di be di kgokologa go tloga dithabeng go ya motseng. Ee, ruri ba ile ba fišwa ke mollo. William L. Bray, e lego modiredi wa mathomo wa sekolo seo Maynard le Powell ba ilego ba šoma go sona ka morago o itše: “Go thwe mafelong a mangwe, balemi ba hwetša mogolo o mogolo thekišong ya di- chestnut go feta ditšweletšwa tše dingwe ka moka tša temo.” E ngwadilwe ka 1915. Ke sehlare sa batho, seo bontši bja sona se melago ka sethokgweng.
Le gona e nea se se fetago dijo feela. Mehlare ya chestnut e ka rotogela go fihla go dimithara tše 120, gomme maoto a mathomo a 50 ga a šitišwe ke makala goba mafito. Ye ke toro ya bašomi ba dikota. Le ge e se kota ye botse kudu goba ye maatla kudu, e gola ka lebelo kudu, kudu ge e mela gape ka morago ga go sega gomme e sa bola. Ge go swarelela ga ditlemo tša seporo le dikota tša mogala go be go feta bothakga, Chestnut e ile ya thuša go aga Amerika yeo e hlabologilego ya diintaseteri. Diketekete tša mašaka, dikhukhu le dikereke tšeo di dirilwego ka ditšhestnut di sa eme; mongwadi ka 1915 o ile a akanyetša gore ye e be e le mohuta wa dihlare tšeo di remilwego kudu kua United States.
Bontšing bja ka bohlabela-mehlare e tloga Mississippi go ya Maine, gomme go tloga lebopong la Atlantic go ya Nokeng ya Mississippi-di-chestnut le tšona ke e nngwe ya tšona. Eupša kua Appalachians, e be e le sehlare se segolo. Dibilione tša di- chestnut di dula dithabeng tše.
Ke mo go swanetšego gore Fusarium wilt e tšweletše la mathomo kua New York, yeo e lego kgoro ya go tsena ma-Amerika a mantši. Ka 1904, tshwaetšo e makatšago e ile ya utollwa makwapeng a sehlare sa chestnut seo se lego kotsing ya go hwelela Serapeng sa Diphoofolo sa Bronx. Banyakišiši ba ile ba phetha ka pela gore fungus yeo e bakilego go senyegelwa ke dipaketheria (ka morago e bitšwago Cryphonectria parasitica) e fihlile dihlareng tša Japane tšeo di tšwago dinageng tša ka ntle e sa le ka 1876. (Gantši go na le nako ya go sepela magareng ga go tsenywa ga mohuta o itšego le go utollwa ga mathata ao a lego molaleng.)
Go se go ye kae batho ba dileteng tše mmalwa ba ile ba bega dihlare tšeo di hwago. Ka 1906, William A. Murrill, e lego setsebi sa mycologist kua New York Botanical Garden, o ile a gatiša sehlogo sa mathomo sa thutamahlale mabapi le bolwetši bjo. Muriel o bontšhitše gore fungus ye e baka tshwaetšo ya makhopho a mmala o mosehla-so mosehla makwapeng a sehlare sa chestnut, seo mafelelong se dirago gore se hlweke go dikologa kutu. Ge phepo le meetse di sa kgone go elela godimo le fase ka gare ga ditšhika tša makwapi ka fase ga makwapi, se sengwe le se sengwe ka godimo ga lesale la lehu se tla hwa.
Batho ba bangwe ga ba kgone go akanya-goba ga ba nyake gore ba bangwe ba nagane-sehlare seo se nyamelelago sethokgweng. Ka 1911, Sober Paragon Chestnut Farm, e lego khamphani ya keretšhe kua Pennsylvania, e be e dumela gore bolwetši bjo e be e le “se se fetago go fo boifa.” Go ba gona ga nako ye telele ga babegi ba ditaba bao ba se nago maikarabelo. Polase e ile ya tswalelwa ka 1913. Nywageng e mebedi e fetilego, Pennsylvania e ile ya bitša komiti ya bolwetši bja di- chestnut, yeo e dumeletšwego go diriša US$275 000 (e lego tšhelete e ntši kudu ka nako yeo), gomme ya tsebiša sephuthelwana sa matla a go gata megato ya go lwantšha bohloko bjo, go akaretša le tokelo ya go senya dihlare dithotong tša motho ka noši. Ditsebi tša malwetši di kgothaletša go tloša dihlare ka moka tša chestnut ka gare ga dikhilomithara tše sego kae go tloga ka pele ga tshwaetšo e kgolo go tšweletša mafelelo a thibelo ya mollo. Eupša go hwetšagala gore fungus ye e ka tlolela mehlareng yeo e sa fetelwago, gomme di- spore tša yona di fetelwa ke phefo, dinonyana, dikhunkhwane le batho. Leano le ile la tlogelwa.
Ka 1940, mo e nyakilego go ba go se na di- chestnut tše dikgolo tšeo di ilego tša fetelwa. Lehono, boleng bja diranta tše dimilione tše dikete bo fedišitšwe. Ka ge fusarium wilt e sa kgone go phela mo mmung, medu ya chestnut e tšwela pele go hloga, gomme ka godimo ga dimilione tše 400 ya yona e sa dutše e le ka sethokgweng. Le ge go le bjalo, Fusarium wilt e hweditše letamo mohlareng wa oak moo e bego e dula gona ntle le go baka tshenyo ye kgolo go moamogedi wa yona. Go tloga fao, e phatlalalela ka pela go mafotwana a mafsa a chestnut gomme e a kokotela morago fase, gantši nako ye telele pele a fihla mogatong wa go thunya.
Intaseteri ya dikota e hweditše mekgwa e mengwe: oak, phaene, walnut le molora. Tanning, e lego intaseteri e nngwe e kgolo yeo e ithekgilego ka dihlare tša chestnut, e fetogetše go didirišwa tša maitirelo tša go tlotša letlalo. Go balemirui ba bantši ba ba diilago, ga go na selo sa go fetoša: ga go sehlare se sengwe sa setlogo seo se fago balemirui le diphoofolo tša bona dikhaloriki le diproteine ​​tša mahala, tše di ka botwago le tše ntši. Go ka thwe blight ya chestnut e fediša mokgwa o tlwaelegilego wa temo ya go ikemela ya ma-Aappalachian, e gapeletša batho ba lefelong leo go ba le kgetho e lego molaleng: go tsena moepong wa malahla goba go huduga. Radihistori Donald Davis o ngwadile ka 2005 gore: “Ka baka la lehu la di- chestnut, lefase ka moka le hwile, le fediša mekgwa ya go phologa yeo e bilego gona Dithabeng tša Appalachian ka nywaga-kgolo e fetago e mene. ”
Powell o goletše kgole le di-Aappalachian le di- chestnut. Tatagwe o ile a hlankela Sesoleng sa Difofane gomme a hudugela lapeng la gagwe: Indiana, Florida, Jeremane le lebopong la ka bohlabela la Maryland. Gaešita le ge a feditše mošomo wa gagwe kua New York, dipolelo tša gagwe di ile tša boloka go bolela ka go lebanya ga Midwest le tshekamelo e sa lemogegego eupša e lemogegago ya Borwa. Mekgwa ya gagwe e bonolo le mokgwa o bonolo wa go roka di a tlaleletšana, di bontšha di- jean tšeo di nago le go dikološa hempe ya plaid yeo e bonagalago e sa fele. Interjection yeo a e ratago kudu ke “wow”.
Powell o rulaganya go ba ngaka ya diphoofolo go fihlela ge moprofesara wa dikarolwana tša leabela a mo holofetša kholofelo ya temo e mpsha, e tala yeo e theilwego dibjalong tšeo di fetotšwego dikarolwana tša leabela tšeo di ka tšweletšago bokgoni bja yona bja go thibela dikhunkhwane le malwetši. “Ke ile ka nagana gore, wow, ga go botse go dira dibjalo tšeo di ka itšhireletšago go disenyi, gomme ga o swanela go di gaša dibolayasenyi le ge e le dife?” Powell o boletše bjalo. “Ke therešo gore lefase ka moka ga le latele kgopolo e swanago.”
Ge Powell a fihla sekolong sa dialoga sa Yunibesithi ya Mmušo ya Utah ka 1983, o be a se na bothata. Lega go le bjalo, go ile gwa direga gore a tsenele laboratori ya setsebi sa thutaphedi, gomme o be a šoma ka twatši yeo e ka fokodišago fungus ya blight. Maiteko a bona a go diriša twatši ye ga se a sepela gabotse ka mo go kgethegilego: ga se ya phatlalala go tloga mohlareng go ya go o mongwe ka boyona, ka gona e ile ya swanelwa ke go rulaganywa bakeng sa mehuta e mentši ya di- fungal ka o tee ka o tee. Go sa šetšwe se, Powell o ile a kgahlwa ke kanegelo ya sehlare se segolo seo se ilego sa wa gomme a nea tharollo ya thutamahlale bakeng sa go direga ga diphošo tše di nyamišago tšeo di dirilwego ke batho. O itše: “Ka baka la taolo e fokolago ya dithoto tša rena tšeo di sepelago lefaseng ka bophara, re ile ra reka ditwatši go tšwa dinageng tša ka ntle ka phošo.” "Ke ile ka nagana gore: Wow, se se a kgahliša.Go na le sebaka sa go se bušetša morago."
Powell e be e se maiteko a mathomo a go fediša ditahlegelo. Ka morago ga gore go be molaleng gore di- chestnut tša Amerika di be di ahlotšwe go palelwa, USDA e ile ya leka go bjala dihlare tša di- chestnut tša China, e lego motswala yo a lwantšhago kudu go pona, bakeng sa go kwešiša ge e ba mohuta wo o ka tšeela di- chestnut tša Amerika legato. Le ge go le bjalo, ditšhitswana di mela kudu ka ntle, gomme di swana kudu le mehlare ya dienywa go feta mehlare ya dienywa. Di ile tša fokotšwa ka sethokgweng ke dihlare tša oak le ditšhaba tše dingwe tše dikgolo tša Amerika. Kgolo ya tšona e a thibelwa, goba di fo hwa. Bo-rathutamahlale le bona ba ile ba leka go tswadiša di- chestnut tše di tšwago United States le China gotee, ba holofela go tšweletša sehlare seo se nago le dika tše dibotse tša bobedi. Maiteko a mmušo a ile a palelwa gomme a tlogelwa.
Powell o ile a feleletša a šoma Yunibesithing ya Mmušo ya New York Sekolong sa Thutamahlale ya Tikologo le Dithokgwa, moo a ilego a kopana le Chuck Maynard, e lego setsebi sa dikarolwana tša leabela seo se bjetšego dihlare ka laboratoring. Nywageng e sego kae feela e fetilego, bo-rathutamahlale ba ile ba hlama ditlhalenama tša mathomo tša dimela tšeo di fetotšwego dikarolwana tša leabela-go oketša lephelo leo le neago go lwantšha dibolaya-ditwatši go motšoko bakeng sa dipontšho tša tša thekinolotši go e na le go dirišwa le ge e le gofe ga kgwebo. Maynard (Maynard) o ile a thoma go dabble thekinolotši ye mpsha, mola a nyaka theknolotši ye e nago le mohola yeo e amanago le yona. Ka nako yeo, Darling o be a e-na le dipeu tše itšego le tlhohlo: go lokiša di- chestnut tša Amerika.
Ka mengwaga ye dikete ya mekgwa ya setšo ya tswadišo ya dibjalo, balemirui (le boramahlale ba morago bjale) ba tshela mehuta ye e nago le dika tše di nyakegago. Ke moka, dikarolwana tša leabela di hlakantšhwa gotee ka tlhago, gomme batho ba kgetha metswako e holofetšago bakeng sa boleng bjo bo phagamego-e kgolo, e bose kudu ya dienywa goba go lwantšha malwetši. Gantši, go tšea meloko e mmalwa go tšweletša setšweletšwa. Tshepetšo ye e nanya ebile e a gakantšha. Darling o ile a ipotšiša ge e ba mokgwa wo o be o tla tšweletša sehlare se sebotse go swana le tlhago ya gagwe ya lešoka. O ile a mpotša gore: “Ke nagana gore re ka dira kaone.”
Boentšeneare bja dikarolwana tša leabela bo bolela taolo e kgolo: gaešita le ge lephelo le itšego le e-tšwa mohuteng wo o sa tswalanego, le ka kgethwa bakeng sa morero o itšego gomme la tsenywa ka gare ga genome ya sephedi se sengwe. . Powell o dumela gore se se bonala se swanetše kudu bakeng sa di- chestnut tša Amerika, tšeo a di bitšago “mehlare yeo e nyakilego e phethagetše”-e tiilego, e metelele le e humilego ka methopo ya dijo, e nyaka feela phošollo e lebanyago kudu: go lwantšha go senyegelwa ke dipaketheria.
Moratiwa ke dumela. O itše: “Re swanetše go ba le baentšeneare kgwebong ya rena.” “Go tloga go go aga go ya go go aga se e fo ba mohuta wa go itirela.”
Powell le Maynard ba akanyetša gore go ka tšea nywaga e lesome go hwetša dikarolwana tša leabela tšeo di neago go lwantšha malwetši, go hlama thekinolotši ya go di oketša dikarolwaneng tša leabela tša chestnut gomme ka morago di di gole. “Re no phopholetša,” Powell a realo. "Ga go na motho yo a nago le dikarolwana tša leabela tšeo di fago kganetšo ya fungal. Re tloga re thomile go tšwa sebakeng se se se nago selo."
Darling o ile a nyaka thekgo go tšwa go American Chestnut Foundation, mokgatlo wo o sa dirego poelo wo o hlomilwego mathomong a bo-1980. Moetapele wa yona o ile a mmotša gore ge e le gabotse o be a timetše. Di ikemišeditše go tswakana gomme di dula di phafogile ka boentšeneare bja dikarolwana tša leabela, e lego seo se tsošitšego kganetšo go tšwa go bo-ra-tikologo. Ka gona, Darling o ile a hloma mokgatlo wa gagwe ka noši wo o sa dirego poelo bakeng sa go thekga ka ditšhelete mošomo wa boentšeneare bja dikarolwana tša leabela. Powell o boletše gore mokgatlo o ile wa ngwalela Maynard le Powell tšheke ya mathomo ka $30 000. (Ka 1990, mokgatlo wa setšhaba o ile wa mpshafatša gomme wa amogela sehlopha sa Darling sa go arogana e le lekala la sona la mathomo la mmušo, eupša ditho tše dingwe di be di sa dutše di belaela goba di e-na le bonaba ka mo go feletšego go boentšeneare bja dikarolwana tša leabela.)
Maynard le Powell ba mošomong. Mo e nyakilego go ba gatee-tee, lenaneo la bona la nako leo le akanyetšwago le ile la ipontšha e se la kgonthe. Lepheko la mathomo ke go hwetša kamoo go ka bjalwago di- chestnut ka laboratoring. Maynard o ile a leka go tswaka matlakala a chestnut le homoune ya kgolo ka sebjaneng sa nkgokolo sa polasitiki sa petri seo se sa tsepamago, e lego mokgwa wo o dirišetšwago go bjala di- poplar. Go hwetšwa gore se ga se sa kgonthe. Mehlare ye mefsa e ka se hlagolele medu le mahlware go tšwa diseleng tše di kgethegilego. Maynard o itše: “Ke nna moetapele wa lefase ka bophara tabeng ya go bolaya dihlare tša chestnut.” Monyakišiši wa Yunibesithing ya Georgia, Scott Merkle (Scott Merkle) mafelelong o rutile Maynard ka moo a ka tlogago go peu ya go tšweletša peu go ya go di-chestnut tše di latelago tša Semela ka gare ga diembryo mogatong wa kgolo.
Go hwetša lephelo le le swanetšego-mošomo wa Powell-le gona go ile gwa ipontšha e le tlhohlo. O feditše mengwaga ye mmalwa a nyakišiša motswako wa go lwantšha dipaketheria wo o theilwego godimo ga dikarolwana tša leabela tša digwagwa, eupša o ile a gafa motswako wo ka lebaka la go tshwenyega ka gore setšhaba se ka no se amogele mehlare ye e nago le digwagwa. O ile a nyaka gape le lephelo kgahlanong le go senyegelwa ke dipaketheria ka gare ga di-chestnut, eupša a hwetša gore go šireletša sehlare go akaretša dikarolwana tše ntši tša leabela (ba ile ba hlaola bonyenyane tše tshela). Ke moka, ka 1997, mošomi-gotee le yena o ile a boa sebokeng sa thutamahlale gomme a lokeletša abstract le thero. Powell o lemogile sehlogo seo se nago le sehlogo se se rego “Polelo ya oxalate oxidase ka dibjalong tša transgenic e fa kganetšo go oxalate le difankase tše di tšweletšago oxalate”. Go tšwa nyakišišong ya gagwe ya twatši, Powell o be a tseba gore difankase tša go pona di ntšha esiti ya oxalic go bolaya makwapi a chestnut le go dira gore go be bonolo go šilwa. Powell o ile a lemoga gore ge e ba chestnut e ka kgona go tšweletša oxalate oxidase ya yona (protheine e kgethegilego yeo e ka thubago oxalate), gona e ka kgona go itšhireletša. O itše: “Woo e be e le motsotso wa-ka wa Eureka.”
Go hwetšwa gore dibjalo tše dintši di na le lephelo leo le di kgontšhago go tšweletša oxalate oxidase. Go tšwa go monyakišiši yo a filego polelo, Powell o ile a hwetša mohuta wa korong. Morutwana yo a alogilego Linda Polin McGuigan o ile a kaonefatša thekinolotši ya “sethunya sa dikarolwana tša leabela” bakeng sa go thoma dikarolwana tša leabela ka gare ga diembryo tša chestnut, a holofela gore di ka tsenywa ka gare ga DNA ya embryo. Lephelo le ile la dula ka nakwana ka gare ga embryo, eupša ka morago la nyamelela. Sehlopha sa nyakišišo se ile sa tlogela mokgwa wo gomme sa fetogela go paketheria yeo e lego kgale e hlamile mokgwa wa go kgaola DNA ya diphedi tše dingwe le go tsenya dikarolwana tša tšona tša leabela. Tlhagong, diphedi tše dinyenyane di oketša dikarolwana tša leabela tšeo di gapeletšago moamogedi go dira dijo tša dipaketheria. Ditsebi tša dikarolwana tša leabela di ile tša hlasela paketheria ye e le gore e kgone go tsenya dikarolwana tša leabela le ge e le dife tšeo rathutamahlale a di nyakago. McGuigan o ile a hwetša bokgoni bja go oketša ka mo go ka botwago dikarolwana tša leabela tša korong le diprotheine tša maswao go diembryo tša chestnut. Ge proteine ​​e hlasetšwe ka fase ga maekerosekopo, proteine ​​e tla ntšha seetša se setala, e lego seo se bontšhago go tsenywa ka katlego. (Sehlopha se ile sa kgaotša kapejana go diriša diprotheine tša maswao—go be go se na motho yo a bego a nyaka sehlare seo se ka phadimago.) Maynard o ile a bitša mokgwa wo gore ke “selo sa maemo a godimo kudu lefaseng.”
Ge nako e dutše e eya, Maynard le Powell ba ile ba aga mothaladi wa go kopanya di-chestnut, wo bjale o atologelago mabatong a mmalwa a moago wo mobotse kudu wa nyakišišo ya dithokgwa tša ditena le sekontiri sa bo-1960, gammogo le lefelo le lefsa le le phadimago la ka ntle ga khamphase la “Biotech Accelerator”. Tshepetšo e akaretša pele go kgetha diembryo tšeo di melago go tšwa diseleng tše di swanago ka dikarolwana tša leabela (bontši bja diembryo tše di hlotšwego ke lab ga di dire se, ka fao ga go na mohola go hlama di-clone) le go tsenya dikarolwana tša leabela tša korong. Disele tša embryo, go swana le agar, ke selo se se swanago le pudding seo se ntšhitšwego go tšwa go bolele. E le gore ba fetoše embryo gore e be sehlare, banyakišiši ba ile ba oketša ka homoune ya kgolo. Dibjana tše makgolo tša polasitiki tša sebopego sa dikhube tšeo di nago le dihlare tše dinyenyane tša chestnut tšeo di se nago medu di ka amogelwa ka rakeng ka tlase ga lebone le matla la fluorescent. Mafelelong, bo-rathutamahlale ba ile ba diriša homoune ya go tsema medu, ba bjala dihlare tša bona tša mathomo ka dipitšeng tšeo di tletšego mmu gomme ba di bea ka phapošing ya go gola yeo e laolwago ke themperetšha. Ga go makatše ge dihlare tšeo di lego ka laboratoring di boemong bjo bo fokolago ka ntle. Ka gona, banyakišiši ba ile ba di kopanya le dihlare tša lešoka bakeng sa go tšweletša dipeelano tše thata eupša di sa dutše di kgotlelela bakeng sa go di dira diteko tša tšhemo.
Lehlabuleng le lebedi le le fetilego, Hannah Pilkey, moithuti yo a alogilego ka lapeng la go dira diteko tša Powell, o ile a mpontšha kamoo nka dirago se ka gona. O ile a bjala fungus yeo e bakago go senyegelwa ke dipaketheria ka sebjaneng se senyenyane sa polasitiki sa petri. Ka mokgwa wo o tswaletšwego, twatši ya mmala wa namune wo o phadimago e bonala e sa tšhošetše e bile e nyakile e le e botse. Go thata go nagana gore ke sebaki sa lehu le tshenyego ya batho ba bantši.
Thutlwa yeo e bego e le fase e ile ya khunama fase, ya swaya karolo ya dimilimithara tše hlano ya sehlare se senyenyane, ya sega tše tharo tše di nepagetšego ka scalpel gomme ya tlotša blight leqebeng. O ile a di tiiša ka seripa sa filimi ya polasitiki. O itše: “Go swana le sedirišwa sa go thuša ka sehlopha.” Ka ge se e le sehlare sa “taolo” seo se sa kgonego go lwantšha, o lebeletše gore twatši ya mmala wa namune e phatlalale ka lebelo go tšwa lefelong la go enwa gomme mafelelong e dikologe dikutu tše nnyane. O ile a mpontšha dihlare tše dingwe tšeo di nago le dikarolwana tša leabela tša korong tšeo a kilego a di alafa. Twatši e lekanyeditšwe go segwa, go swana le melomo ye mesesane ya mmala wa namune kgauswi le molomo wo monnyane.
Ka 2013, Maynard le Powell ba tsebišitše katlego ya bona go Transgenic Research: mengwaga ye 109 ka morago ga ge bolwetši bja chestnut bja Amerika bo utolotšwe, ba hlotše Sehlare seo se bonagalago se itšhireletša, le ge ba hlaselwa ke ditekanyo tše kgolo tša difankase tše di ponago. E le go hlompha monei wa bona wa mathomo le yo a fago kudu, o ile a beeletša mo e ka bago R100 000, gomme banyakišiši ba be ba dutše ba reela dihlare maina ka yena. Se se bitšwa Darling 58.
Seboka sa ngwaga le ngwaga sa Kgaolo ya New York ya American Chestnut Foundation se swerwe hoteleng e sa rego selo ka ntle ga New Paltz ka Mokibelo wo o nago le pula ka October 2018. Batho ba ka bago 50 ba ile ba kgobokana gotee. Seboka se karolo e nngwe e be e le kopano ya thutamahlale gomme karolo e nngwe e be e le kopano ya go ananya di-chestnut. Ka morago ga phapoši ye nnyane ya diboka, maloko a ile a fapantšha mekotla ya Ziploc yeo e tletšego ka dinate. Seboka se e bile la mathomo ka morago ga nywaga e 28 gore Darling goba Maynard ba se ke ba ba gona. Mathata a tša maphelo a ile a ba boloka bobedi bja bona ba se kgole. Allen Nichols, mopresidente wa sehlopha, o ile a mpotša gore: “Re be re dutše re dira se ka nako e telele gakaakaa, gomme mo e nyakilego go ba ngwaga o mongwe le o mongwe re homola bahu.” Lega go le bjalo, maikwelo a sa dutše a e-na le kholofelo: sehlare seo se fetotšwego dikarolwana tša leabela se fetile nywaga e mentši ya diteko tše thata tša tšhireletšego le go šoma gabotse.
Ditho tša kgaolo di ile tša nea matseno a feletšego a boemo bja sehlare se sengwe le se sengwe se segolo sa chestnut seo se dulago Nageng ya New York. Pilkey le baithuti ba bangwe bao ba alogilego ba ile ba tsebiša kamoo go kgoboketšwago le go boloka peu ya go gola, kamoo go ka bjalwago di- chestnut ka tlase ga mabone a ka gare le kamoo o ka tlatšago mmu ka tshwaetšo ya blight bakeng sa go oketša bophelo bja dihlare. Batho ba sefuba sa cashew, bao bontši bja bona ba tšweletšago peu le go bjala dihlare tša bona, ba ile ba botšiša bo-rathutamahlale ba bafsa dipotšišo.
Bowell o ile a bea fase, a apere seo se bego se bonagala e le yunifomo yeo e sego ya semmušo bakeng sa kgaolo ye: hempe ya molala yeo e tsentšwego ka gare ga dijesi. Go phegelela ga gagwe ka monagano o tee-mošomo wa mengwaga ye masometharo wo o rulagantšwego go dikologa pakane ya Herb Darling ya go hwetša di-chestnut gape-ke ka sewelo gare ga bo-rathutamahlale ba thuto, bao gantši ba dirago nyakišišo modikologong wa mengwaga ye mehlano wa go thuša ka ditšhelete, gomme ka morago Dipoelo tše di holofetšago di gafelwa go ba bangwe gore di dirwe kgwebo. Don Leopold, mošomi-gotee le nna Lefapheng la Thutamahlale ya Tikologo le Dithokgwa la Powell, o ile a mpotša gore: “O ela hloko kudu e bile o na le tayo.” "O apara dikgaretene. Ga a šitišwe ke dilo tše dingwe tše dintši gakaakaa. Ge mafelelong nyakišišo e dira tšwelopele, balaodi ba Yunibesithi ya Mmušo ya New York (SUNY) ba ile ba ikgokaganya le yena gomme ba kgopela tokelo ya go hwetša sehlare sa gagwe gore yunibesithi e kgone go holega go sona, eupša Powell o ile a gana. O boletše gore dihlare tšeo di fetotšwego dikarolwana tša leabela di swana le di-chestnut tša pele gomme di hlankela batho.Batho ba Powell ba ka phapošing ye.
Eupša o ile a ba lemoša gore: Ka morago ga go fenya bontši bja mapheko a tša thekinolotši, dihlare tšeo di fetotšwego dikarolwana tša leabela bjale di ka lebeletšana le tlhohlo e kgolo kudu: mmušo wa United States. Dibekeng tše sego kae tše di fetilego, Powell o ile a romela faele ya matlakala a nyakilego go ba a 3 000 go Tirelo ya Tlhahlobo ya Maphelo a Diphoofolo le Dimela ya Lefapha la Temo la United States, leo le ikarabelago ka go dumelela dimela tšeo di fetotšwego dikarolwana tša leabela. Se se thoma tshepedišo ya tumelelo ya setheo: sekaseka kgopelo, kgopela ditshwayotshwayo tša setšhaba, tšweletša polelo ya khuetšo ya tikologo, kgopela ditshwayotshwayo tša setšhaba gape le go tšea sephetho. Mošomo wo o ka tšea nywaga e mmalwa. Ge e ba go se na phetho, modiro wo o ka ema. (Nako ya mathomo ya ditshwayotshwayo tša setšhaba ga se ya hlwa e bulwa.)
Banyakišiši ba rera go romela dikgopelo tše dingwe go Food and Drug Administration gore e kgone go lekola polokego ya dijo tša dinate tše di fetotšwego dikarolwana tša leabela, gomme Setheo sa Tšhireletšo ya Tikologo se tla sekaseka khuetšo ya tikologo ya sehlare se ka fase ga Molao wa Dibolayasenyi wa Federal, wo o nyakegago go dibjalo ka moka tše di fetotšwego dikarolwana tša leabela tša. thutaphedi. “Se se raragane kudu go feta thutamahlale!” motho yo mongwe gare ga batheetši o ile a realo.
"Ee." Powell o ile a dumela. “Mahlale a a kgahliša.E a nyamiša.” (Ka morago o ile a mpotša gore: “Go hlokomelwa ke mekgatlo e meraro e fapanego ke go feteletša dilo. Ruri go bolaya boitlhamelo tšhireletšong ya tikologo.”)
Go hlatsela gore sehlare sa bona se šireletšegile, sehlopha sa Powell se ile sa dira diteko tše di fapa-fapanego. Ba ile ba fepa oxalate oxidase go peu ya dinose. Ba ile ba ela kgolo ya difankase tše di holago mobung. Ba tlogetše matlakala ka meetseng gomme ba nyakišiša khuetšo ya ona go t. Ga go na ditlamorago tše mpe tše di bonwego go efe goba efe ya dinyakišišo-ge e le gabotse, tshepedišo ya dijo tše di fetotšwego dikarolwana tša leabela e kaone go feta matlakala a mehlare ye mengwe ye e sa fetošwago. Borasaense ba rometše dinate go Oak Ridge National Laboratory le dilaboratoring tše dingwe ka Tennessee go sekaseka, gomme ba hwetša go se na diphapano le dinate tše di tšweleditšwego ke mehlare ye e sa fetošwago.
Dipoelo tše bjalo di ka kgonthišetša balaodi. Mo e nyakilego go ba ka kgonthe di ka se homotše balwela-tokologo bao ba ganetšago di-GMO. John Dougherty, e lego rathutamahlale yo a rotšego modiro go tšwa Monsanto, o ile a nea Powell ditirelo tša keletšo mahala. O ile a bitša baganetši ba gore ke “kganetšo.” Ka nywaga-some e mentši, mekgatlo ya tikologo e be e dutše e lemoša gore go šuthiša dikarolwana tša leabela magareng ga mehuta ya diphedi tšeo di tswalanago kgole go tla ba le ditla-morago tšeo di sa rerišwago, tše bjalo ka go hlola “mofoka o mogolo kudu” ​​wo o fetago dimela tša tlhago, goba go tsenya dikarolwana tša leabela tše dišele tšeo di ka bakago moamogedi Kgonagalo ya diphetogo tše kotsi tša leabela DNA ya mohuta woo. Le gona ba tshwenyegile ka gore dikhamphani di diriša boentšeneare bja dikarolwana tša leabela bakeng sa go hwetša ditokelo tša go dira dilo le go laola diphedi.
Ga bjale, Powell o boletše gore ga se a hwetša tšhelete le ge e le efe ka go lebanya go tšwa methopong ya intaseteri, gomme o ile a phegelela gore moneelo wa tšhelete go laboratori “ga se wa tlemaganywa.” Le ge go le bjalo, Brenda Jo McManama, morulaganyi wa mokgatlo wo o bitšwago “Indigenous Environmental Network”, o laeditše tumelelano ka 2010 yeo go yona Monsanto e filego Chestnut Foundation le moemedi wa yona wa molekane New York Kgaolo e dumeletše dipatente tše pedi tša phetošo ya dikarolwana tša leabela. (Powell o boletše gore meneelo ya intasteri, go akaretšwa Monsanto, e tšea ka fase ga 4% ya palomoka ya motse-mošate wa yona wa mošomo.) McManama o belaela gore Monsanto (yeo e hweditšwego ke Bayer ka 2018) e nyaka ka sephiring go hwetša tokelo ya go dira dilo ka go thekga seo se bonagalago e le poeletšo ya ka moso ya sehlare. Projeke ya go hloka boithati. O ile a bolela ka go lebanya gore: “Monsan ke yo mobe ka moka.”
Powell o boletše gore patent yeo e lego tumelelanong ya 2010 e fedile, gomme ka go utolla dintlha tša sehlare sa gagwe ka dipukung tša mahlale, o netefaditše gore sehlare se se ka se be le tokelo ya go dira dilo. Eupša o ile a lemoga gore se se be se ka se fediše dipelaelo ka moka. A re, “Ke a tseba motho yo mongwe a ka re o no ba molaba wa Monsanto.” “O ka dira eng?Ga go selo seo o ka se dirago.”
Mo e ka bago nywaga e mehlano e fetilego, baetapele ba American Chestnut Foundation ba ile ba phetha ka gore ba be ba ka se kgone go fihlelela dipakane tša bona ka go tswakanya dilo feela, ka gona ba ile ba amogela lenaneo la Powell la boentšeneare bja dikarolwana tša leabela. Phetho ye e ile ya baka go se kwane mo gongwe. Ka March 2019, mopresidente wa Massachusetts-Rhode Island Chapter ya Foundation, Lois Breault-Melican, o ile a rola modiro, a tsopola Global Justice Ecology Project (Global Justice Project), e lego mokgatlo wa boentšeneare bja go lwantšha dikarolwana tša leabela wo o lego Buffalo. Toka Ecology Project) ngangišano; monna wa gagwe Denis Melican le yena o ile a tlogela boto. Dennis o ile a mpotša gore banyalani ba ba be ba tshwenyegile kudu ka gore di-chestnut tša Powell di ka ipontšha e le “pere ya Trojan”, yeo e ilego ya bula tsela ya gore mehlare ye mengwe ya kgwebo e be le supercharged ka boentšeneare bja dikarolwana tša leabela.
Susan Offutt, setsebi sa tša boiphedišo sa temo, o šoma bjalo ka modulasetulo wa Komiti ya Bosetšhaba ya Mahlale, Boentšenere le Bongaka, yeo e dirilego dinyakišišo ka ga theknolotši ya diphedi ya dithokgwa ka 2018. O laeditše gore tshepedišo ya taolo ya mmušo e lebišitše tlhokomelo tabeng ye tshesane ya dikotsi tša thutaphedi, gomme e nyakile e se ya ka ya nagana ka dipelaelo tše di nabilego tša leago, go swana le tšeo di rotošitšwego ke balwela-tokologo ba kgahlanong le GMO. “Mohola wa ka gare wa sethokgwa ke ofe?” o ile a botšiša, bjalo ka mohlala wa bothata, tshepedišo ga se ya rarollwa. “Na dithokgwa di na le mohola wa tšona? Na re na le tlamo ya boitshwaro ya go ela hloko se ge re dira diphetho tša go tsena ditaba gare?”
Bontši bja bo-rathutamahlale bao ke boletšego le bona ga ba na lebaka le lenyenyane la go tshwenyega ka dihlare tša Powell, ka gobane sethokgwa se senyegile kudu: go rengwa ga dihlare, meepo, tlhabollo le tekanyo e sa felego ya dikhunkhwane le malwetši ao a senyago dihlare. Gare ga tšona, go pona ga chestnut go hlatsetšwe e le Moletlo wa go bula. Gary Lovett, e lego setsebi sa tša tswalano ya diphedi le tikologo ya tšona sa dithokgwa sa Cary Ecosystem Institute kua Millbrook, New York o itše: “Ka mehla re tsebiša diphedi tše difsa tše di feletšego.” “Mafelelo a di- chestnut tšeo di fetotšwego dikarolwana tša leabela ke a manyenyane kudu.”
Donald Waller, e lego setsebi sa tša tswalano ya diphedi le tikologo ya tšona sa dithokgwa seo se sa tšwago go rola modiro Yunibesithing ya Wisconsin-Madison, o ile a tšwela pele. O ile a mpotša gore: “Ka lehlakoreng le lengwe, ke hlalosa teka-tekano e nyenyane magareng ga kotsi le moputso.Ka lehlakoreng le lengwe, ke fo dula ke ngwatha hlogo bakeng sa dikotsi.” Sehlare se seo se fetotšwego dikarolwana tša leabela se ka ba tšhošetšo sethokgweng. Ka mo go fapanego, “letlakala leo le lego ka tlase ga moputso le fo tlala ka enke.” O boletše gore chestnut yeo e ganetšago go pona mafelelong e tla thopa sethokgwa se seo se lwewago. Batho ba hloka kholofelo. Batho ba hloka maswao. ” .
Powell o na le tshekamelo ya go dula a iketlile, eupša bao ba belaelago boentšeneare bja dikarolwana tša leabela ba ka mo šišinya. O itše: “Ga di kwagale go nna.” “Ga se tša thewa thutamahlaleng.” Ge baentšeneare ba tšweletša dikoloi tše kaone goba di-smartphone, ga go na motho yo a ngongoregago, ka gona o nyaka go tseba gore ke eng seo se fošagetšego ka dihlare tšeo di hlamilwego gakaone. “Se ke sedirišwa seo se ka thušago,” Powell a realo. “Ke ka baka la’ng o re re ka se kgone go diriša sedirišwa se?Re ka diriša sekurufu sa Phillips, eupša e sego sekurufu se se tlwaelegilego, gomme ka go fapana le moo?”
Mathomong a October 2018, ke ile ka felegetša Powell seteišeneng se boleta sa tšhemo ka borwa bja Syracuse. O be a holofela gore bokamoso bja mohuta wa di- chestnut tša Amerika bo tla gola. Lefelo le le nyakile le se na batho, gomme ke le lengwe la mafelo a sego kae ao dihlare di dumelelwago go gola go ona. Dipolase tše ditelele tša phaene le larch, e lego setšweletšwa sa modiro wa nyakišišo wo e lego kgale o tlogetšwe, di sekama ka bohlabela, kgole le phefo yeo e atilego, di nea lefelo leo maikwelo a tšhošago ganyenyane.
Monyakišiši Andrew Newhouse kua laboratoring ya Powell o šetše a šoma ka se sengwe sa dihlare tše kaone kudu bakeng sa bo-rathutamahlale, e lego chestnut ya lešoka yeo e tšwago ka borwa bja Virginia. Sehlare se se ka ba botelele bja dimithara tše 25 gomme se gola ka serapeng sa dienywa sa chestnut seo se rulagantšwego ka go se kgethe seo se dikologilwego ke legora la dikgama la bophagamo bja dimithara tše 10. Mokotla wa sekolo o be o tlemilwe mafelelong a makala a mangwe a sehlare. Newhouse o hlalositše gore mokotla wa ka gare wa polasitiki o be o swere ke peu ya go gola ya Darling 58 yeo bo-rathutamahlale ba ilego ba e dira kgopelo ka June, mola mokotla wa ka ntle wa letlooa wa tšhipi o be o boloka ditšhošane kgole le di- burr tše di golago. Thulaganyo ka moka e ka tlase ga tlhokomelo e tiilego ke Lefapha la Temo la United States; pele ga go tlošwa ga melawana, peu ya go gola goba dinate go tšwa mehlareng yeo e nago le dikarolwana tša leabela tše di okeditšwego ka legora goba ka laboratoring ya monyakišiši di swanetše go arolwa.
Newhouse o ile a laola dikere tša go poma tšeo di ka gogwago morago makaleng. Ge a goga ka thapo, legare la thubega gomme mokotla wa wa. Newhouse o ile a hudugela lekaleng le le latelago leo le bego le tsentšwe ka mekotleng ka pela gomme a boeletša tshepedišo yeo. Powell o ile a kgoboketša mekotla yeo e welego gomme a e bea ka gare ga mokotla o mogolo wa ditlakala wa polasitiki, go fo swana le go swara didirišwa tšeo di nago le kotsi ya diphedi.
Ka morago ga go boela laboratoring, Newhouse le Hannah Pilkey ba ile ba tšholla mokotla gomme ka pela ba ntšha dinate tše sootho go tšwa go di- burr tše tala. Ba hlokomela gore ba se dumelele meetlwa e tsenelela letlalong, e lego kotsi ya mošomong nyakišišong ya chestnut. Nakong e fetilego, ba be ba rata dinate ka moka tše bohlokwa tšeo di fetotšwego dikarolwana tša leabela. Mo nakong ye, mafelelong ba ile ba ba le mo gontši: ba fetago 1 000. “Ka moka re dira metantsho ye mennyane ya lethabo,” Pirkey a realo.
Ka morago thapama yeo, Powell o ile a iša di- chestnut ofising ya Neil Patterson ka phapošing ya go amogela baeng. E be e le Letšatši la Batho ba Setlogo (Letšatši la Columbus), gomme Patterson, Mothuši wa Molaodi wa Setsi sa ESF sa Batho ba Setlogo le Tikologo, o be a sa tšwa go boa go tšwa kotareng ya khamphase, moo a ilego a etelela pele pontšho ya dijo tša setlogo. Bana ba gagwe ba babedi le ngwana wa ngwanabo ba bapala khomphutheng ka ofising. Bohle ba ile ba ebola gomme ba ja dinate. “Di sa le tše tala go se nene,” Powell a realo ka go itshola.
Mpho ya Powell ke ya merero e mentši. O aba dipeu, a holofela go šomiša netweke ya Patterson go bjala di-chestnut mafelong a mafsa, moo di ka amogelago peu ya go tšhuma yeo e fetotšwego dikarolwana tša leabela mo mengwageng ye mmalwa. Le gona o ile a tsenela bodiplomate bja di- chestnut bjo bo nago le bokgoni.
Ge Patterson a be a thwala ke ESF ka 2014, o ile a lemoga gore Powell o be a leka dihlare tšeo di fetotšwego dikarolwana tša leabela, tšeo di bego di le bokgole bja dikhilomithara tše mmalwa feela go tloga Seleteng sa Badudi sa Setšhaba sa Onondaga. Ya mafelelo e hwetšwa sethokgweng dikhilomithara tše sego kae ka borwa bja Syracuse. Patterson o ile a lemoga gore ge e ba modiro wo o ka atlega, dikarolwana tša leabela tša go lwantšha malwetši di tla feleletša di tsene nageng gomme tša tshela le di- chestnut tše di šetšego moo, ka go rialo tša fetoša sethokgwa seo se lego bohlokwa bakeng sa boitšhupo bja Onodaga. O kwele gape ka dipelaelo tšeo di tutueletšago balwela-tokologo, go akaretša le ba bangwe go tšwa ditšhabeng tša setlogo, go ganetša diphedi tšeo di fetotšwego dikarolwana tša leabela mafelong a mangwe. Ka mohlala, ka 2015, morafe wa Yurok o ile wa thibela dipeeletšo tša GMO ka Leboa la California ka baka la go tshwenyega ka kgonagalo ya tšhilafalo ya dibjalo tša wona le dihlapi tša salmon.
Patterson o ile a mpotša gore: “Ke lemoga gore se se re diragaletše mo;bonyenyane re swanetše go ba le poledišano.” Sebokeng sa 2015 sa Setheo sa Tšhireletšo ya Tikologo seo se swerwego ke ESF, Powell o file polelo yeo e itlwaeditšwego gabotse go maloko a batho ba setlogo ba New York. Ka morago ga polelo, Patterson o ile a gopola gore baetapele ba mmalwa ba itše: “Re swanetše go bjala dihlare!” Phišego ya bona e ile ya makatša Patterson. O itše: “Ke be ke sa letela seo.”
Lega go le bjalo, dipoledišano tša ka morago di ile tša bontšha gore ke ba sego kae ba bona bao ba tlogago ba gopola tema yeo sehlare sa chestnut se e kgathilego setšong sa sona sa setšo. Nyakišišo ya go latela ya Patterson e ile ya mmotša gore nakong yeo ka yona khuduego ya tša leago le tshenyo ya tswalano ya diphedi le tikologo ya tšona di bego di direga ka nako e tee, mmušo wa United States o be o phethagatša leano le legolo la go tloša mašole ka kgapeletšo le go amogelwa, gomme leuba le be le fihlile. Go swana le dilo tše dingwe tše dintši, setšo sa lefelong leo sa di- chestnut tikologong yeo se nyameletše. Patterson gape o hweditše gore dipono mabapi le boentšeneare bja dikarolwana tša leabela di fapana kudu. Motšweletši wa dithupa tša lacrosse wa Onoda Alfie Jacques o fagahletše go dira dithupa ka kota ya chestnut gomme o thekga projeke ye. Ba bangwe ba nagana gore kotsi ke e kgolo kudu gomme ka baka leo ba ganetša dihlare.
Patterson o kwešiša maemo a a mabedi. Morago bjale o ile a re go nna: “Go swana le mogalathekeng le ngwana wa-ka.” O laeditše gore ngwana wa gagwe o boa gae go tšwa sekolong ka lebaka la leuba la coronavirus. "Ka letšatši le lengwe ke ile ka tšwa ka moka;go ba boloka ba ikgokaganya, ba a ithuta. Letšatšing le le latelago, go swana le, a re tlošeng dilo tšeo.” Eupša nywaga e mentši ya poledišano le Powell e ile ya fokodiša go belaela ga gagwe. E sego kgale kudu, o ile a ithuta gore bana ba palogare ya dihlare tše 58 tša Darling ba ka se be le dikarolwana tša leabela tšeo di tsentšwego, e lego seo se bolelago gore di- chestnut tša mathomo tša naga di tla tšwela pele di gola ka sethokgweng. Patterson o boletše gore se se fedišitše bothata bjo bogolo.
Nakong ya ketelo ya rena ka Diphalane, o ile a mpotša gore lebaka leo ka lona a bego a sa kgone go thekga projeke ya GM ka botlalo e be e le ka gobane o be a sa tsebe ge e ba Powell a be a tshwenyegile ka batho bao ba dirišanago le sehlare goba sehlare. “Ga ke tsebe gore ke eng seo se lego gona go yena,” Patterson a realo, a kgotla sehuba sa gagwe. O boletše gore ke fela ge tswalano magareng ga motho le chestnut e ka tsošološwa, moo go nyakegago go hwetša sehlare se gape.
Go fihlelela se, o boletše gore o rulaganya go šomiša dinate tšeo Powell a mo filego tšona go dira pudding ya chestnut le oli. O tla tliša dijo tše tšhemong ya Onondaga gomme a laletša batho go utolla gape ditatso tša bona tša bogologolo. O itše: “Ke holofela gore go bjalo, go swana le go dumediša mogwera wa gago wa kgale. O swanetše go fo namela pese go tloga moo o ilego wa ema gona la mafelelo.”
Powell o amogetše mpho ya $ 3.2 milione go tšwa go Templeton World Charity Foundation ka Pherekgong, yeo e tlago dumelela Powell go tšwela pele ge a sepetša ditheo tša taolo le go katološa nepo ya gagwe ya nyakišišo go tšwa go dikarolwana tša leabela go ya go nnete ya nnete ya go lokiša naga ka moka. Ge e ba mmušo o ka mo nea tšhegofatšo, Powell le bo-rathutamahlale go tšwa go American Chestnut Foundation ba tla thoma go e dumelela gore e thunye. Pollen le dikarolwana tša yona tša leabela tše di oketšegilego di tla fokwa goba tša borashe godimo ga ditshelo tše di letetšego tša dihlare tše dingwe, gomme pheletšo ya di- chestnut tšeo di fetotšwego dikarolwana tša leabela e tla phutholla ka go ikemela ka tikologo yeo e laolwago ya diteko. Ge re tšea gore lephelo le ka hlokomelwa bobedi tšhemong le ka laboratoring, se ga se kgonthišege, gomme se tla phatlalala ka sethokgweng-ye ke ntlha ya tswalano ya diphedi le tikologo ya tšona yeo bo-rathutamahlale ba e kganyogago eupša ba-radical ba e boifa.
Ka morago ga ge go na le sehlare sa chestnut se iketlile, na o ka reka se sengwe? Ee, Newhouse o rile, yeo e be e le leano. Banyakišiši ba ile ba botšišwa beke e nngwe le e nngwe gore dihlare di hwetšagala neng.
Lefaseng leo Powell, Newhouse le bašomi mmogo le yena ba dulago go lona, ​​go bonolo go ikwa gore naga ka moka e emetše sehlare sa bona. Lega go le bjalo, go otlela bokgole bjo bo kopana go ya ka leboa go tloga polaseng ya nyakišišo go phatša toropong ya Syracuse go gopotša kamoo diphetogo tše dikgolo di diregilego ka gona tikologong le setšhabeng ga e sa le go tloga ge di- chestnut tša Amerika di nyamelela. Chestnut Heights Drive e toropong e nyenyane ka leboa la Syracuse. Ke setarata se se tlwaelegilego sa bodulo seo se nago le ditsela tše di nabilego tša go tsena ka koloi, mehlašana ya bothakga le dihlare tše dinyenyane tša go kgabiša ka dinako tše dingwe tšeo di nago le marontho ka jarata ya ka pele. . Khamphani ya dikota ga e nyake go tsošološwa ga ditšhitswana. Moruo wa temo wo o ikemetšego wo o theilwego godimo ga ditšhitswana o nyameletše ka mo go feletšego. Mo e nyakilego go ba ga go na motho yo a ntšhago dinate tše boleta le tše bose go tšwa go di- burr tše thata ka mo go feteletšego. Bontši bja batho ba ka no se tsebe le gore ga go na selo seo se hlaelelago ka sethokgweng.
Ke ile ka ema gomme ka ja dijo tša mantšiboa tša pikiniki kgauswi le Letsha la Onondaga ka tlase ga moriti wa sehlare se segolo sa molora o mošweu. Sehlare se be se hlasetšwe ke di- borer tše talalerata tše talalerata tše di phadimago. Ke kgona go bona mekoti yeo e dirilwego ke dikhunkhwane ka gare ga makwapi. E thoma go lahlegelwa ke matlakala a yona gomme e ka hwa gomme ya phuhlama mengwaga ye mmalwa ka morago. E le feela gore ke tle mo go tšwa legaeng la-ka kua Maryland, ke ile ka otlela go feta dihlare tše dikete tša molora tše di hwilego, tšeo di nago le makala a pitchfork ao a se nago selo ao a rotogago ka thoko ga tsela.
Kua Appalachia, khamphani e gogile dihlare go tšwa lefelong le legolo la Bitlahua gore e hwetše malahla ka tlase. Pelo ya naga ya malahla e sepelelana le pelo ya naga ya peleng ya chestnut. American Chestnut Foundation e ile ya šoma le mekgatlo yeo e bjetšego dihlare meepong ya malahla yeo e tlogetšwego, gomme dihlare tša chestnut bjale di mela dihektare tše dikete tša naga yeo e kgomilwego ke masetla-pelo. Dihlare tše ke karolo feela ya ditswaki tšeo di lwantšhago go senyegelwa ke dipaketheria, eupša di ka fetoga selo se se swanago le moloko o mofsa wa dihlare tšeo ka letšatši le lengwe di ka phadišanago le ditšhaba tše dikgolo tša bogologolo tša dithokgwa.
Ngwagola ka May, tekanyo ya khaponetaeoksaete lefaufaung e fihlile go dikarolo tše 414,8 go milione ka lekga la mathomo. Go swana le dihlare tše dingwe, boima bjo e sego bja meetse bja di- chestnut tša Amerika bo ka ba seripa-gare sa khapone. Ke dilo tše sego kae tšeo o ka di bjalago karolong ya naga tšeo di ka monyago khapone moyeng ka lebelo go feta sehlare sa chestnut seo se golago. Ka se ka kgopolong, sehlogo seo se gatišitšwego ka go Wall Street Journal ngwagola se šišinya gore, “A re be le polasa e nngwe ya di- chestnut.”